Osteoporose

 

Samenvatting

Inleiding

Symptomen

Oorzaken en beïnvloedende factoren

Behandeling

 

 

Samenvatting

 

Deze aandoening die vooral voorkomt bij ouderen, wordt vnl gewijd aan hormonale oorzaken.  Botontkalking is een natuurlijk proces, dat mits enige zorg vertraagd kan worden.

Vanuit de natuurgeneeskunde zijn er vele andere factoren die een rol spelen dan alleen hormonale en dit op het vlak van talrijke voedingsfouten, vitaminen- en mineralenrovers, gebrek aan ergonomie, lichaamshouding, lichaamsbeweging, levenswijze, stress.

Complementaire behandeling bestaat uit voedingsadviezen, warmte, relaxatie, voedingsaanvullingen, kruidenadviezen, verbetering van de lichaamshouding en ergonomie, lichaamsbeweging.  Er wordt ook aandacht besteed aan de psychologische component of symboliek.

 

 

Inleiding

 

Osteoporose is een ouderdomsziekte die meestal tijdens de menopauze een aanvang neemt.  Een vroegtijdige diagnose is mogelijk, maar dit gebeurt onvoldoende; veel gevallen van osteoporose worden niet gediagnosticeerd en de beschikbare behandelingen worden niet voldoende gebruikt.  Osteoporose is nochtans een ziekte met ernstige verwikkelingen zoals beenderbreuken, verhoogde mortaliteit, chronische handicaps.  Het is een ziekte die aan de patiënt en aan de maatschappij een zware financiële belasting betekent.

Men schat de gemiddelde kostprijs van alle fracturen tgv osteoporose voor de Europese Unie, de VS en Canada samen op 48 miljard euro.  Heupfracturen vormen één derde van dit bedrag.  In België schat men de gemiddelde opnamekostprijs voor een heupfractuur op 8675 € en die voor bijkomende zorgen op 6950 €.  De totale jaarlijkse kostprijs is ongeveer 189 miljoen euro, elk jaar opnieuw...  De kosten voor fracturen tgv osteoporose bij vrouwen zijn groter dan die voor hartaanvallen en beroertes.

Een preventieve en vroegtijdige aanpak kan heel wat kosten en ellende voorkomen of uitstellen.  En deze aanpak begint in feite reeds in de kinderjaren.  Laten we even prof. Paul Bouts (1900-1999) citeren, pionier van de natuurgeneeskunde in België, oprichter van de beroemde natuurwinkel Sol et Vita te Rotselaar, over zijn begeleiding van studenten:

“Op 100 consulten waren er 80 waarvan de consultant aan ontkalking (demineralisatie) leed, met platvoeten, ruggengraatverkrommingen, meermaals reeds met ’n vals gebit, met een bril voor oogzwakten en vingers als gummi die men naar achteren kon buigen door gebrekkige opname van de minerale zouten waarvan tevens ook de hersencellen en zenuwcellen, het slachtoffer waren met vele neuro-psychische gevolgen…  Als we onze levenswijze en bijzonder onze voedingswijze niet snel veranderen, dan zal de helft van het mensdom hier in het Westen moeten arbeiden om de andere zieke helft overeind te houden.” (Eet u gezond, p.9)

 

 

Symptomen:

 

· Pijn onder in de rug; chronische pijnen vb ten gevolge van ingezakte wervel(s)

· Verkorting van de lichaamslengte, kromme houding

· Pols-, arm- heup-, wervelbreuken zelfs door een geringe belasting of schok zoals niezen of hoesten, een lichte val van stahoogte, zich opduwen uit een stoel

 

4 x zoveel vrouwen als mannen lijden eraan, blank meer dan zwart; ook Aziatische, Noord-Europese en tengere mensen lopen meer risico.

Eén op drie vrouwen en één op vijf mannen ouder dan 50 jaar lopen kans op een fractuur ten gevolge van osteoporose.   Één op zeven vrouwen breekt een heup na de menopauze.  Voor mannen is dit één op twintig.

Bij 2 van de 3 mensen wordt een rugwervelbreuk niet ontdekt, terwijl dit de meest voorkomende botbreuk is, leidend tot lengteverlies door een toenemende kromming van de rug, rugpijn, depressie, verlies van zelfstandigheid, tot zelfs maag- en ademhalingsproblemen omdat de organen minder plaats hebben in de buikholte door de toenemende kromming.

Bij een vrouw is de kans één op vier op een wervelbreuk na 60 jaar en één op twee na 80 jaar.  Bij mannen is dit half zoveel als bij vrouwen.

Op jongere leeftijd en tijdens de menopauze gaat het vooral om pols- en andere fracturen

 

Oorzaken:

 

Dagelijks wordt verouderd bot afgebroken en vervangen door nieuw bot.  Hierdoor wordt elke dag zo’n 400 mg calcium met de urine, zweet en stoelgang uitgescheiden.  Deze hoeveelheid dient via de voeding terug aangevuld worden, maar omdat de calciumabsorptie niet 100% rendabel is, dient er ongeveer 1000 mg te worden opgenomen.

 

De piekbotmassa of hoogst bereikbare botmassa wordt in het leven bereikt rond de 25 jaar.  Dan is er een periode van status quo en daarna begint men langzaam meer bot te verliezen dan er wordt aangemaakt.  De piekbotmassa wordt voor een groot deel bepaald door erfelijke factoren in combinatie met voeding, algemene gezondheid tijdens de groei, lichamelijke activiteit en hormonale status.

 

Bij osteoporose wordt er meer bot afgebroken dan er bot wordt aangemaakt.  Hierdoor worden de beenderen poreuzer, brozer, meer breekbaar.   Men merkt osteoporose pas op als er zich een fractuur voordoet bij een lichte val of een verkeerde beweging.

 

Osteoporose brengt een daling van de levenskwaliteit met zich mee, want onze botten of beenderen

·        geven steun en vorm aan ons lichaam

·        beschermen de organen en weefsels

·        zijn een aanhechtingspunt voor spieren en maken aldus beweging mogelijk

·        zorgen voor de dagelijkse vorming van 200 miljard rode bloedcellen en 150 miljard witte bloedcellen in het beenmerg van pijpbeenderen en platte beenderen bij kinderen en van platte beenderen bij volwassenen (bekken, schedel, ribben, borstbeen, bovenste deel van dijbeen en opperarmbeen)

·        zijn een opslagplaats van mineralen zoals calcium, fosfor.  Dit calcium kan aangesproken worden voor de werking van de spieren, het hart en als bufferelement ivm het zuur-basenevenwicht.  Er wordt altijd gezorgd voor een constante calciumbloedspiegel mede door de werking van het bijschildklierhormoon en vitamine D

 

 

 

Bij type 1 gaat het om vrouwen na de overgang of bij jongere vrouwen bij wie de eierstokken zijn verwijderd.  Hier speelt de daling in het oestrogeengehalte een belangrijke rol.  Oestrogeen remt immers de botafbraak en stimuleert de botaanmaak.  Bij vrouwen boven de 45 heeft 1 op 4 last van deze vorm, die vooral optreedt in de eerste tien jaar na de overgang.

 

Type 2, de ouderdomsosteoporose, treft mannen en vrouwen, meestal boven de 70 jaar.  Er is een grotere of snellere botafbraak dan aanmaak van nieuw bot.  Deze mensen krijgen soms te weinig calcium binnen via de voeding en nemen het slecht op in de darm.  Bij de man zou een tekort aan androgenen ook een rol spelen.

Ontkalking is op zich niet pijnlijk, maar eventuele pijn is het gevolg van scheurtjes of breuken in het botweefsel.  De rug- en lendenwervels, die het zwaarst belast worden, worden het sterkst aangetast.

Secundaire osteoporose komt bij minder dan 5% van de mensen voor en is het gevolg van een andere aandoening (vb chronische nierinsufficiëntie, reumatoïde artritis, hormonale aandoeningen zoals hyperactieve schildklier, hyperactieve bijschildklier, hyperactieve bijnierschors, diabetes) of gebruik van bepaalde geneesmiddelen (vb corticosteroïden, barbituraten).

Juveniele osteoporose bij kinderen en jongvolwassenen is zeldzaam en de oorzaak is niet bekend.

 

Men stelt vast dat de hoeveelheid calcium die we dagelijks innemen vaak meer dan voldoende is, terwijl ontkalking van de botten toch een ernstig probleem is.

 

 

Beïnvloedende factoren :

 

1. Aanleg, medicatie, ziektes, gewoontes, ras

 

1.     Erfelijkheidsfactor: voor ong. 65% is osteoporose een erfelijke aandoening.  Het is echter niet zo dat, als men ergens aanleg voor heeft, dat men de ziekte ook daadwerkelijk moet krijgen; dit hangt af van o.a. voedingswijze, stress, levensomstandigheden, enz.

2.     Toename in leeftijd correleert met toename in botafbraak, zorgend voor een daling in botmineraaldichtheid.  Hierbij komt een verzwakking van de spieren en een vermindering van het evenwicht bij het ouder worden, waardoor de kans op vallen en fracturen toeneemt.

3.     Onderliggende aandoening : hyperthyreoïdie, vroegtijdige menopauze (<45j), chronische longziekten, ziekte van Cushing, reumatoïde artritis, suikerziekte, malabsorptie door ziekte van Crohn, te weinig maagsap, te weinig galafscheiding, glutenintolerantie, maagresectie; anorexia nervosa, nierziekten waarbij de nier niet meer in staat is om voldoende vitamine D om te zetten in de actieve vorm, nodig om de opname van calcium uit de darm te stimuleren; te veel urine-uitscheiding met calcium

4.     Langdurig gebruik van corticosteroïden zoals prednisolone, of heparine

5.     Langdurige behandeling met urinedrijvende middelen.

6.     Gebruik van de anticonceptiepil.

7.     Medicijnen voor maag- en darmklachten bevatten vrij veel magnesium- of aluminiumzouten; Mg bindt zich aan Ca.

8.     Fenytoïne-medicatie bij epilepsie kan een tekort aan vitamine D veroorzaken

9.     Daling van de oestrogeenspiegel na menopauze.  Dit is een natuurlijk verschijnsel maar de vele andere factoren hebben echter een grotere invloed.  Een oestrogeenvervangende behandeling wordt niet meer voorgeschreven, sinds gebleken is dat dit de kans op borstkanker, trombose, hart- en vaatziekten verhoogt.

10.           Onvoldoende aanmaak van hormonen, zoals bijschildklierhormoon, groeihormoon, calcitonine, oestrogeen, testosteron.

11.           Gebrek aan lichaamsbeweging.   Een bedlegerig persoon verliest 1% botmassa per week.  Iemand die 3 maanden bedlegerig is, heeft 30% van zijn botmassa verloren.  Mensen die een zittend beroep uitoefenen en geen sport beoefenen, lopen risico, evenals bejaarden die de hele dag binnenzitten, hun huishoudelijke taken door anderen laten doen, enz.

12.           Roken: tabak remt de botaanmaak af, een snellere afbraak van oestrogenen, en kan de menopauze vervroegen.  Stoppen met roken doet de kans op een gebroken heup afnemen.  Cadmium (vb. uit sigarettenrook) heeft een nadelig effect op de nierfunctie, leidt tot osteoporose en verhoogt het risico op kanker.

13.           Te weinig buitenkomen, sedentair leven, binnenzitters, huismussen (voldoende blootstelling aan zonlicht is noodzakelijk ivm vorming vitamine D)

14.           Bij Aziaten is de kans op osteoporose het grootst, gevolgd door blanken en daarna zwarten.

15.           Homeopathie : mogelijks tuberculinisch miasma

16.           Een heup- of wervelfractuur bij één van de ouders verhoogt de kans dat men zelf een fractuur zal krijgen.

17.           Lage piekbotmassa door een gebrek aaan lichaamsbeweging in de kinder- en tienerjaren (computer- en videogames...), onvolwaardige voeding, erfelijkheid

18.           Door intensieve sportbeoefening of het volgen van een streng dieet, kan de menstruatie uitblijven, gepaard gaande met een tekort aan oestrogenen, nodig voor de opbouw van de botmassa en een optimale piekbotmassa

19.           Hoe vroeger de diagnose gesteld wordt, hoe beter naar de behandeling toe.  Hier knelt vaak het schoentje.  Met een DEXA-botdensitometrie kan men er een vroeg bij zijn en tevens wervelindeukingen opsporen

 

2. Voeding

1.     Ondergewicht (BMI < 19; BMI = gewicht in kg gedeeld door het kwadraat van de lichaamslengte in meter).  In geval van anorexia is er een tekort aan calcium en vele andere stoffenwaardoor er een tekort aan oestrogenen en andere hormonen ontstaan zodat de menstruatie uitblijft.

2.     Overgewicht (belasting op wervels, gewrichten, ligamenten) hoewel zwaardere personen een hogere botdensiteit hebben; het vetweefsel rodn de nieren is de belangrijkste bron van oestrogenen na de menopauze.  Anderzijds hebben zwaardere mensen een hogere kans op metabool syndroom, diabetes, hart- en vaatziekten, e.v.a.

3.     Onvoldoende calcium in de voeding

4.     Onvoldoende magnesium in de voeding leidt tot hogere concentratie parathormoon, dat osteoporose bevordert.

5.     Er is een verband tussen Calcium, Magnesium en Fosfor.  Een hoge consumptie van vlees en zuivel brengt veel eiwitten, verzadigde vetten en fosfor aan.  Verzadigde vetten hebben een remmende werking op de opname van Calcium en Magnesium, evenals te veel vet.  Een hoge eiwitopname verhoogt de Calciumuitscheiding; dit geldt ook voor fosfor, dat ook voorkomt in frisdranken.

6.     Als de kalkspiegel daalt, verhoogt de kans op infecties (verkoudheden e.d.)

7.     Verstoord zuur-basenevenwicht in de voeding.  Een eiwitrijke voeding scheidt niet alleen teveel Ca uit via de urine maar verstoort ook het zuur-basenevenwicht.  De meeste eiwithoudende voedingsmiddelen zijn rijk aan niet-metalen die zich tijdens de stofwisseling omzetten in metabole zuren, die de zuurgraad (pH) van het bloed bedreigen.  Als tegenreactie gaat het organisme op zoek naar Ca en haalt die dan uit het bot en de tanden.  Deze ontzurende werking van calcium is ook bekend in de land- en tuinbouw.

8.     Alcohol, koffie, suiker, frisdranken, tabak: demineraliserend en verzurend, leidt tot onttrekking van calcium uit de beenderen om te ontzuren.  Alcohol verhindert de opname van calcium in de darm; het is dus niet aangewezen wijn, bier, etc bij de maaltijd te drinken; bovendien stijgt door alcohol het risico op vallen.

9.     Een deel van het calcium is door industriële bewerking en bereidingen in de keuken inactief geworden.  Inactieve mineralen kunnen wel teruggevonden worden in het bloed maar kunnen niet deelnemen aan biochemische of energetische processen.

10.           Onvoldoende maagzuurafscheiding door het maagslijmvlies vertraagt een efficiënte opname.

11.           Een tekort aan vitamine D in de voeding of door te weinig buitenlucht kan ook de calciumstofwisseling verstoren.  Vitamine D bepaalt de opname van calcium en magnesium in de darmen.  Een vitamine D-tekort komt ontzettend veel voor, zeker bij mensen die teveel binnenzitten en te weinig buitenkomen, te veel kleding dragen in de zon, zich met zonnebrandcrèmes insmeren, douchen in de loop van de dag, enz.  Vitamine D uit de voeding wordt in de actieve vorm calcitriol omgezet in de nieren, en stimuleert ook de botvorming.  De behoefte aan vitamine D kan niet volledig gedekt worden door de voeding.

12.           Dit geldt ook voor vitamine K2, dat helpt om calcium in de beenderen neer te leggen en goed gestructureerd en geordend botweefsel te vormen.  Tegelijk remt bovendien de verkalking van slagaders.

13.           Een verstoorde Ca-fosforverhouding is steeds nadelig.  Een teveel aan fosfor doet de behoefte aan Mg stijgen, verstoort de Ca-huishouding en zorgt voor Ca-gebrek.  Tegenover 2 delen Ca staat 1 deel fosfor.  Het toevoegen van fosfor aan vlees, conserven en frisdranken is schadelijk.  Bovendien belemmert het ook de opname van zink en koper.

14.           Zuivelproducten en Ca : een discussiepunt.  Zuivelproducten worden traditioneel aangeraden als kalkleveranciers.  Er bestaan echter ook andere geluiden hieromtrent.  Het calcium zou moeilijk opneembaar zijn door de caseïne (het melkeiwit dat het grootste aandeel heeft van de eiwitten in melk).  Het enzyme fosfatase in rauwe melk is nodig om de fosfor op te nemen, dat op zijn beurt nodig om calcium op te nemen.  Door sterilisatie of pasteurisatie wordt dit enzyme vernietigd.  Voor een aantal mensen met aanleg voor slijmvorming (astma, mucovicidose,…), kunnen zuivelproducten slijmvormend werken, wat dan weer leidt tot absorptieproblemen.  Andere mensen hebben dan weer een allergie of intolerantie voor de producten.  Lactose bevordert echter de calciumopname.  Voor een uitvoerige bespreking van melkproducten, zie de tekst op de website. 

15.           Hier voeg ik aan toe de bevinding van dr. J. Beunk, dat fosfor in koemelk (en cola) te goed opneembaar is en dit veroorzaakt o.a. lengtegroei, slappe banden en spieren.  Daarbij komt ook nog dat de calcium in koemelk nauwelijks opneembaar is omdat het gaat om een anorganische verbinding nl. calciumcarbonaat. (in: Arts en Apotheker, mei 2002, pp.5-6).  Hier vinden we dus een verklaring voor de overdreven lengtegroei van jongeren én voor de zwakke ligamenten.  Voeg hierbij nog de factor erfelijkheid en eventuele hyperlaxiteit en je hebt een broze mix van spieren, ligamenten en beenderen...

16.           Om osteoporose te voorkomen is een calciumrijk dieet vooral belangrijk in de kinder- en tienerjaren en op jongvolwassen leeftijd wanneer de botmassa nog toeneemt.  Een fastfood- en suiker/snoepdieet op jonge leeftijd zorgt ervoor dat de botten niet de optimale dichtheid bereiken en dat men meer kans loopt later osteoporose te krijgen.

17.           Teveel vezels in de voeding binden calcium waardoor het slecht wordt opgenomen in het bloed

18.           Teveel keukenzout zorgt voor extra calciumverlies

19.           Te lage vitamine D3 en K2 spiegels in het bloed dragen bij tot een onevenwicht van calcium in de botten en de wand van bloedvaten.

20.           Te weinig borium in de voeding, vnl te vinden in groente en fruit.  Borium verlaagt de uitscheiding van Ca en Mg in de urine, en doet de oestradiol- en testosteronspiegel stijgen in het bloed.

21.           Het fytinezuur in volle granen bindt calcium waardoor dit biologisch niet beschikbaar is.  Zuurdesem breekt door zijn enzyme fytase fytinezuur af, zodat zuurdesembrood een optie is, ware het niet dat het zuur de afscheiding van het ptyaline-enzym remt in speeksel dat nodig is voor de afbraak van zetmeel in enkelvoudige suikers.  Boekweit bevat geen fytinezuur.  Dit wil niet zeggen dat men geen granen mag gebruiken, wel dat granen niet kunnen gezien worden als een bron van calcium.

22.           Oxaalzuur in sommige groenten (vb spinazie) bindt het calcium zodat dit niet kan worden opgenomen, als de groente gekookt is.  Rauw lukt het beter.

23.           Lysine en glycine, (aminozuren) bevorderen de opname van calcium

24.           Fluoride bindt calcium tot calciumfluoride, een onoplosbare verbinding.

25.           Gebrek aan foliumzuur, vitamine B6 en vitamine B12 verhogen de kans op osteoporose omdat de homocysteïnespiegel hierdoor stijgt.

26.           Vitamine C is nodig om het calcium vanuit het bloed in de cellen te absorberen.  Vitamine C tekort is dus een mogelijke factor.

27.           Bij het ouder worden neemt de productie van maagzuur af.  Dit kan zich uiten in allerlei spijsverteringsklachten, maar ook in een lagere opname van mineralen, want zuur verbetert de opname van mineralen.

28.           Hyperhomocysteïnemie is een risicofactor voor hart- en vaatziekten en cerebrovasculaire  ziektes, maar ook voor osteoporosefracturen.  Het essentiële aminozuur methionine wordt gedemethyleerd tot homocysteïne, dat dan weer kan geremethyleerd worden tot methionine of omgezet worden tot cysteïne.  Een tekort aan B6, B12 en foliumzuur lijdt tot stijging van de homocysteïnespiegel.  Men schat dat het risico op fracturen toeneemt vanaf >14 micromol per liter.  Men vermoedt dat homocysteïne het crosslinken van collageen in botweefsel vermindert, wat de collageenmatrix aantast en botstructuur verzwakt.  Verder vermoedt men dat homocysteïne pro-inflammatoir werkt in botweefsel, wat de osteoclasten activeert.  Factoren die bijdragen tot hyperhomocysteïnemie zijn: weinig groente en fruit eten, te weinig B6, B12 en foliumzuur, alcohol, koffie, roken, menopauze, mannelijk geslacht, leeftijd, hoog gebruik van methioninerijke eiwitten, psoriasis, hypothyroïdie, diabetes, nierinsufficiëntie, malabsorptie, reumatoïde artritis, Helicobacter pylori, sommige vormen van kanker, sommige genmutaties, gebruik van diuretica, anit-epileptica, methotrexaat, fibraten, metformine, niacine, theofylline, sulfasalazine, de pil, cholestyramine.

 

3. Stress

1.     Stress verhoogt de behoefte aan mineralen.  Een te sterke en continue prikkeling van de sympathisch zenuwstelsel werkt bloedvatvernauwend, dit leidt tot een verminderde afvoer van afvalstoffen, en een verminderde aanvoer van voedingsstoffen.

2.     Verstoring van het hormonaal evenwicht als gevolg van een verstoring tussen sympathicus en parasympathicus als gevolg van stress. 

 

 

4. Lichaamshouding

1.     Onvoldoende doorbloeding waardoor spieren en gewrichten te weinig voedingsstoffen, zuurstof en warmte krijgen en te weinig afvalstoffen afgevoerd worden

2.     Te zware fysieke belasting van het lichaam met overbelasting van gewrichten en spieren (vb postbode, vuilkarbelader, wegenwerker)

3.     Chronische belasting van bepaalde spieren, pezen, gewrichten (bvb RSI ten gevolge van veel werken aan computer; zie verderop onder RSI)

4.     Verkeerde lichaamshoudingen (zie rugschool, zie ergonomie) houden in dat men honderden keren per dag de rug verkeerd belast, wat op lange termijn leidt tot functionele en anatomische problemen vb inzakkingen tussenwervelschijven, hernia, lumbago, isiasch, artrose, spierspanningen, lage rugpijn,...

5.     Een bekkentorsie met als gevolg ongelijke lengte van de benen, leidt tot spanningen op spieren, pezen, gewrichten, wervels. 

6.     Hyperlaxiteit van de gewrichten speelt een nadelige rol in de lichaamshouding, zie de tekst over reuma op de website.

7.     Te zwakke buik- en rugspieren dragen bij tot verkeerde lichaamshouding en belasting van spieren, pezen, gewrichten, wervels.  Deze spieren kunnen best getraind worden onder leiding van fysiotherapeuten die werken met hiervoor aangepaste trainingstoestellen, bvb.  het zgn. David Back-programma.  Deze training wordt bovendien vergoed door het ziekenfonds mits voorschrift door een arts in de fysische geneeskunde. 

8.     Gebrek aan ergonomie: niet gebruiken van ergonomische toetsenbord/muis/zitmeubilair, verkeerde matras, slechte lattenbodem, slecht hoofdkussen, onaangepaste houding voor computerscherm of bij het TV-kijken.  Al deze zaken dragen bij tot een extra belasting en spanning voor spieren, gewrichten, pezen, ligamenten, wervelkolom. 

9.     Onaangepast woningen en meubilair: te lage tafels, stoelen of zetels, te lage deurhendels, te lage WC’s, te lage lavabo’s, te lage spiegel enz.   Architecten bouwen nog steeds huizen op basis van standaarden volgens de lengte van mensen van de jaren ’60.  Idem voor meubelmakers.  Onder de architecten en meubelmakers zijn er bovendien geen lange mensen, anders zouden ze zelf wel voelen dat er iets niet klopt.  Zie ook:  http://www.productergonomie.be/onderzoek/dinbelg.htm

 

 

Preventie en behandeling

 

Naast adviezen uit de klassieke geneeskunde en medicatie (vb Evista, bifosfonaten, Teriparatide, strontiumranelaat, testosteron, thiazide kan men aanvullend baat vinden bij de natuurgeneeskunde.

In het natuurgeneeskundig consult wordt na de anamnese een multitherapeutisch plan opgesteld, dat in het geval van osteoporose bestaat uit voedingsadviezen, warmte, relaxatie, voedingsaanvullingen, kruidenadviezen, verbetering van de lichaamshouding en ergonomie, lichaamsbeweging.  Er wordt ook aandacht besteed aan de psychologische component of symboliek.

 

Vanuit de natuurgeneeskunde zijn er vele andere factoren die een rol spelen dan alleen hormonale en dit op het vlak van talrijke voedingsfouten, vitaminen- en mineralenrovers, gebrek aan ergonomie, lichaamshouding, lichaamsbeweging, levenswijze, stress.

 

 Osteoporose adviezen

 

Adviezen:

 

Naast de klassieke behandeling die u kunt volgen onder begeleiding van uw arts, kan men ook een complementaire behandeling volgen.

In het natuurgeneeskundig consult wordt na de anamnese een multitherapeutisch plan opgesteld.  Dit kan bestaan uit voedingsadviezen, warmte, relaxatie, voedingsaanvullingen, kruidenadviezen, verbetering van de lichaamshouding en ergonomie, lichaamsbeweging.  Er wordt ook aandacht besteed aan de psychologische component of symboliek.

De peilers van de behandeling zijn gezonde voeding, lichaamsbeweging, veiligheid en ergonomie, valpreventie

 

 

Voedingsadviezen:

 

1.     Verhoging van calcium (noten, sesamzaad, groenten,...), magnesium (noten, bananen) en vit.D (champignons, paddenstoelen, eierdooier, boter, room, vette vis) en vitamine K (zuurkool, yoghurt, platte kaas, groene bladgroente, natto (gefermenteerd sojaproduct) in de voeding

Een aantal voedingsfouten zorgt voor een te grote uitscheiding van calcium via de urine:

·        teveel eiwit in de dagelijkse voeding:

·        zoutrijke voeding : Natrium verhoogt de Ca-uitscheiding via de urine.

·        koffie; 1 kopje koffie scheidt zo’n 8 à 10mg Ca uit via de urine

·        alcohol verhoogt de  calciumuitscheiding via de urine, door verlaging van de reabsorptie door de nieren; alcohol stimuleert de bijnier en verhoogt de productie van cortisol.  Corticosteroïden verlagen de calciumabsorptie.

·        oxaalzuur (in rabarber, zuring, raap, spinazie, postelein, rode biet, cacao) bindt Ca aan zich, waardoor er onoplosbare calciumoxalaten worden gevormd die met de stoelgang uitgescheiden worden, of waarvan de kristallen zich in de nieren ophopen en nierstenen kunnen veroorzaken.

·        fytinezuur (in brood, volle granen) bindt Ca aan zich zodat er onoplosbare fytaten worden gevormd, zodat het Ca niet kan worden opgenomen.  Fytinezuur belemmert eveneens de opname van magnesium, ijzer en zink.

·        gebruik van zemelen bvb. bij constipatie : door het fytinezuur en een te sterke faecale uitscheiding van vit.D-metabolieten

·        magere zuivelproducten: het eiwit wordt slechter verteerd dan bij volle zuivelproducten en daardoor wordt het calcium nog moeilijker geabsorbeerd.  Er is een duidelijke relatie tussen eiwitabsorptie en calciumabsorptie.

·        suiker in snoep, gebak, confituur, choco, taart, enz. is een echte vitaminen- en mineralenrover, o.a. van Ca.

2.     Ontspanningsoefeningen en verbeteringen aan de voeding kunnen bijdragen tot een regulering van de afscheiding van maagzuur.

3.     Een goed zuur-basenevenwicht in de voeding is doorslaggevend voor een goede opname van calcium : 80% voedingsmiddelen met basenoverschot (fruit, groenten, aardappelen, melk, karnemelk, yoghurt, room, kruiden, honing) en 20% met zuuroverschot (kaas, kwark, vlees, vis, granen, olie, boter, noten, peulvruchten, soja).  Zie de tekst over het zuur-basenevenwicht op de site.

4.     Voedingsmiddelen rijk aan calcium : zuurkool, sesamzaad, noten (vnl amandelen, hazelnoten), peterselie, groene kool, prei, broccoli, venkel, waterkers, tuinkers, bieslook,…

5.     Voedingsmiddelen rijk aan vitamine D: paddenstoelen, volle melkproducten, eidooier, lever

6.     Natuurlijke, zo weinig mogelijk bewerkte voeding.  Meer groente en fruit eten, meer noten en vooral sesamzaad.

7.     Beperk het gebruik van kaas, wegens het zuuroverschot.  Melkproducten zoals yoghurt, karnemelk hebben een basenoverschot, maar hier bestaat dus discussie ivm de calciumverbinding.

8.     Beperk het gebruik van vlees tot bvb eenmaal om de 2 dagen.  Gebruik zeker geen charcuterie.  Zie ook de tekst over vlees op de website.

9.     Gebruik ook honing in plaats van suiker.  Honing bevat waardevolle mineralen,  vitaminen, enzymen.  Een andere mogelijkheid is melasse, zie de tekst op de website.

10.           Beperken of vermijden van fastfood, suiker en zijn variaties, alcohol, zout, koffie, zwarte thee, frisdrank, te veel eiwitrijke voeding, voedingsmiddelen rijk aan oxaalzuur of fytinezuur.

11.           Probeer rauwe melkproducten te gebruiken en geitenmelk; het calcium hierin zou beter opneembaar zijn.  Gebruik volle melkproducten, omwille van de vitamine D, maar met mate.  Ook al is het calcium in melk niet goed opneembaar, het calcium in volle melk wordt beter opgenomen dan uit magere melk.  Geef bovendien de voorkeur aan verzuurde melkproducten.

12.           Zorg dat u en uw kinderen en tieners voldoende calcium binnenkrijgen door calciumrijke groente, fruit, aardappelen, noten en zaden; vermijden van calciumrovers zoals koffie, suiker, alcohol, snoep, tabak; voldoende lichaamsbeweging ipv uren voor TV en PC te zitten.  De botdichtheid neemt toe tot ongeveer 30 jaar, daarna neemt deze weer langzaam af.

13.           Vermijd suiker in uw voeding; blijf weg uit de patisserie.

14.           Vermijd voedingsmiddelen rijk aan oxaalzuur (in mg per 100g): spinazie (571), rabarber (537), rode biet (72), bonen (44), postelein, donker brood (21), stekelbes (19), framboos (16), aardbeien (16), braambessen (13), pruimen (12), zuring, chocolade, choco, chocomelk, ovomaltine; zwarte thee (china, india), rapen, cola

Nota ivm oxaalzuur:

Bij het koken van spinazie worden de oxaalzuuratomen anorganisch en kan het oxaalzuurkristallen vormen in de nieren.  Daarom zou spinazie altijd rauw moeten geconsumeerd worden.  In rauwe vorm helpt het oxaalzuur de opname van calcium en stimuleert het de peristaltiek van de darm en draagt dus bij tot een normale stoelgang.       Het calcium in spinazie buffert bovendien het oxaalzuur, waardoor dit geneutraliseerd wordt.

15. Streef naar een normaal gewicht.  Voor meer informatie over ondergewicht en overgewicht, zie de desbetreffende teksten op de website.

16.  Voor het hormonaal evenwicht, is het gebruik van lijnzaadolie aan te bevelen

17.  Rijk aan silicium: brandnetelbladpoeder, heermoespoeder, bamboescheuten, gierst, paddestoelen, volle granen

18.  Rijk aan magnesium, dat een belangrijke bijdrage levert aan de verhoging van de botdensiteit : sesamzaad, zonnebloempitten, cashewnoten, amandelen, paranoten, boekweit, gerst, gierst, banaan, papaya, passievrucht, gedroogde vruchten

19.  Rijk aan vitamine K, een co-factor voor de gamma-carboxylase enzymen betrokken bij de calciumhuishouding: zuurkool, bloemkool, rode kool, broccoli, spruitjes, donkergroene bladgroenten, tarwekiemen, waterkers, haver.

20.  Veganisten hebben ook extra calcium nodig als ze geen noten of zaden gebruiken en als ze vitaminen- en mineralenrovers gebruiken.

21.  Producten om de maagzuurproductie te verbeteren

 

Kruidenadviezen

·        Remineraliserende kruiden: blaaswier, heermoes, brandnetel, alfalfablad, gerstegroen, kamutblad, paardebloemblad, spirulina, chlorella. 

Blaaswier en heermoes hebben een slechte smaak en worden daarom vaak in capsules verkocht.  Brandnetelbladpoeder heeft echter een neutrale smaak, irriteert niet, is rijk aan calcium, silicium, ijzer en andere mineralen, en kan worden toegevoegd aan soep (niet meekoken), groentensap, puree, platte kaas enz.  We denken ook aan de ‘groene supplementen’, brandnetel, paardebloemblad, alfalfascheuten en –blad, gerstegroen, spirulina, chlorella.

·        Blaaswier bevat veel mineralen zoals jodium, fosfor, mangaan, calcium, natrium, kalium, chloor, ijzer, silicium, zwavel, borium, magnesium, broom e.a  Bij klachten van het bewegingsstelsel, overgewicht, kraakbeen, gewrichten, beenderen, spieren.  Activering van de schildklier.  Gebruik bij hyperthyroïdie en bij magere personen is afgeraden.  Er kunnen overgevoeligheidsreacties optreden.  Door de slechte smaak wordt het in capsules ingenomen. 

·        Chlorella, een groene micro-zoetwateralg en een bijzonder complete voedingsbron voor de mens.   Het bevat alle vitamines behalve vitamine D.  Bevat in het bijzonder meer vitamine B12 dan orgaanvlees, en veel bètacaroteen.  Ook bevat één soeplepel chlorella 3 maal zoveel ijzer als de Dagelijks Aanbevolen Hoeveelheid.  Het bevat 60% eiwit, dat is het hoogste eiwitgehalte van elk voedsel.  Het bevat ook de grootste hoeveelheid omega-3-vetzuren en chlorofyl van alle zoet- en zoutwateralgen; deze helpen de “slechte cholesterol” te verlagen.  Onderscheidt zich door zijn grote hoeveelheid volwaardig eiwit, natuurlijke DNA/RNA, dat helpt het verouderingsproces te vertragen, chlorofyl en chlorella groei factor.  Chlorofyl reinigt de darmen en het bloed, versterkt de wand van maag en darmen, heeft een antibacteriële en antischimmel werking.  Werkt als een chelator voor zware metalen.  De groei factor zorgt voor een verbetering van het vermogen om weefsels te herstellen en heeft een gunstige invloed op de darmflora.  Niet idereen kan de smaak van chlorella bekoren, daarom kan chlorella eventueel gecombineerd worden met andere waardevolle ‘groenen’ zoals gedroogde gerstgras: dit poeder heeft een zoete smaak.

·        Andere bronnen van mineralen: luzernescheuten, rooibosthee, honing, stuifmeelpollen, melasse, appel/perestroop (let op: neem de versie zonder toegevoegde suiker!).  Zie de desbetreffende teksten op de website.

 

Lichaamsbeweging en lichaamshouding

·        Breng een paar keer per week een half uur door in het zonlicht, dit maakt vitamine D aan in het lichaam.  Dit is echt een minimum.  Waarom zou u, als de zon schijnt, niet elke dag tijd in het zonnetje doorbrengen?

·        Veel lichaamsbeweging, welke vorm hangt af van de lichamelijke mogelijkheden en kan besproken worden met arts of kinesist

·        Yoga, wandelen, fietsen, fysiotherapie, enz.  Lichaamsbeweging stimuleert de opname van calcium door de beenderen.  Een zittend leven of bedlegerigheid leidt tot bot- en spierafbraak.  Zwemmen of aquajogging verhoogt echter niet de botdichtheid omdat deze activiteit niet belastend is voor de beenderen, hoewel het wel het uithoudingsvermogen en de lenigheid kan verbeteren.  Gezien ons klimaat het al te vaak niet toelaat buitenshuis sport te beoefenen, is een hometrainer in huis een ideale oplossing.  Wissel ook de soort lichaamsbeweging of sport af, zodat u het niet beu wordt.  Bouw uw activiteit ook langzaam op, doe het rustig aan, forceer uzelf niet.

·        Tracht meer lichaamsbeweging in uw leven in te bouwen, vb traplopen, wandelen, fietsen, tuinieren,...  Hou er rekening mee dat één keer per week 3 uur wandelen minder effect heeft dan 5 keer per week een half uur wandelen.

·        Een bekkentorsie met als gevolg ongelijke lengte van de benen, leidt tot spanningen op spieren, pezen, gewrichten, wervels.  Behandeling van eventuele bekkentorsie bvb door propioceptieve zolen of door Dornmassage

·        Houdingsanalyse door een kinesist die bvb de spierkettingen volgens Busquet gevolgd heeft, met aangepast oefenprogramma om bepaalde spieren te rekken en andere te versterken

·        Volgen van rugschool (meestal een drietal lessen) om inzicht te krijgen in verkeerde lichaamshoudingen en verkeerd gebruik van de rug en om gewoontes aan te passen

·        Training van rug- en buikspieren onder toezicht van fysiotherapeuten,

·        Aanpassing van hoogte van stoelen, tafels, zetels, bed enz. in functie van lichaamslengte

·        Medische trainingtherapie (kinesist) ter behandeling van eventuele hyperlaxiteit van gewrichten en wervelkolom

·        Zorg voor een aan jou aangepaste matras, lattenbodem, hoofdkussen;

·        Zorg voor ergonomisch verantwoord computermateriaal en een juiste zithouding aan de PC; 

 

Warmte (verbetering van de doorbloeding)

·        Warme of koud kompressen

·        Hydrotherapie: warm water zorgt voor verlichting van de klachten

·        Nemen van een warme douche of warm bad (waar men badolie kan aan toevoegen bvb Kneipp’s badolie voor spieren en gewrichten met jeneverbes)

·        Dragen van warme kleding en warm ondergoed

·        Zorg voor voldoende verwarming in huis

·        Vakantie nemen in warme landen, liefst in kuurvorm

·        Ontspanningsmassages

·        Driemaal per week 30-tal minuten intensieve lichaamsbeweging of sport

·        Gebruik van een infraroodlamp thv pijnlijke plekken

·        Gebruik van een warmtekussen voor de rug of de schouders

·        Gebruik van een revulsivum, dit is een warmtegevende zalf (met bvb paprika, gember, wintergreen, kamfer, mosterd, lavendel, jeneverbes, kaneel, zoethout, muskaat,...)

·        Vermijden van koude en vochtige plaatsen

·        Gebruik van wollen dekens

 

Ontspanning

·        Volgen van een cursus relaxatie.  Zie ook de tekst over relaxatie op de website.

·        Creatieve hobby’s zoals tekenen, schilderen, boetseren, beeldhouwen, grafiek, kalligrafie, bloemschikken, tuinieren, enz

·        Zorg voor voldoende slaap en rust

 

Drank

·        Maak geen gebruik van mineraalrijk (o.a. kalkrijk) water; de anorganische mineralen zijn alleen door een plant opneembaar, niet door de mens.  De mineralen in het water zijn eerder een belasting voor het lichaam, o.a. voor de nieren.  Als de mens mineralen wil opnemen, moet hij dit doen in organische vorm, dwz via groente, fruit, enz.  Drink mineraalarm water

·        Vermijd koffie, alcohol, zwarte thee, chocomelk, frisdranken.

·        Kweek jezelf de gewoonte aan om kruidenthee te drinken

·        Zie ook de tekst “Wat zullen we drinken, zeven dagen lang?” op de website.

 

Woning

·        Aanpassen van de woninginrichting om het risico op vallen en breuken te verminderen: matten, traplopers verwijderen; betere verlichting, voldoende ruimte om te passeren zodat men niet tegen meubels, tafels enz gaat stoten.

·        Zorg ervoor dat je tafels, stoelen, bed, bureau, werktafel, keukenblad, enz op een voor jou ergonomisch verantwoorde hoogte staan zodat je niet de hele dag moet bukken en in slechte houdingen staan, zitten of liggen.  Zo zijn zowat alle WC’s te laag, bij het ziekenfonds kan u een toiletverhoger huren of kopen.

 

Psychosomatische component

In het lichaam worden structuren die weinig of niet gebruikt worden afgebroken (vanuit het biologisch efficiëntieprincipe) bvb spieren, beenderen.  Vergelijk de arm- of beenspieren nadat ze in de gips hebben gelegen.  Analoog aan de achteruitgaande lichamelijke beweeglijkheid bij het ouder worden en in de huidige sedentaire moderne levenswijze,  vinden we vaak ook een achteruitgaande geestelijke beweeglijkheid of flexibiliteit.

Beter is het zich niet te laten leiden door strakke, rigide morele, religieuze of opvoedkundige  normen, waarden en principes, door wat anderen zeggen of zouden kunnen zeggen of denken, wel door eigen intuïtie, gezond verstand, talenten, gaven, creativiteit.   Laat alle dogma’s, taboes, principes achterwege, wees soepel, flexibel en geef ruimte aan je eigen behoeften, verlangens en ontwikkeling.

Minderwaardigheidsgevoelens, schuldgevoelens, hoge morele maatstaven, zelfveroordelend, religieuze dogma’s en principes, niet echt zichzelf kunnen of mogen zijn, aanpassingssyndroom, zich onwaardig vinden, te kritisch voor zichzelf en anderen.

Geef jezelf een kans, warmte, vertrouwen, genegenheid.  Wees soepel en verdraagzaam en laat anderen leven zoals zij willen, maak je over hen geen zorgen, ook niet over wat zij over jou zeggen of denken.

In het afgeven van kalk vinden we een analogie en plaatsvervangende lichamelijke uitdrukking met het kwijtraken van ballast op psychisch vlak.  Men dient dus vrijwillig overbodig geworden ballast af te leggen, los te laten.  In die levensfase treedt er spontaan met de jaren een verinnerlijking op van de ziel, er wordt minder aandacht besteed aan het uiterlijke zoals in de jonge jaren.  Elke leeftijdsfase kent zijn thema’s, ontwikkeling, waarde en schoonheid.

Zie hieromtrent voor meer informatie de boeken van dr. R. Dalhke.

Als hulp in de begeleiding hieromtrent kan gebruik gemaakt worden van Bachremedies, zie hiervoor de tekst op de website. 

 

 

 

 

 

Geraadpleegde literatuur

 

Atrium Geneeswijzer, Wellness bv, Laren, 1997  (ISBN 90 218 3682 3)

Belgische Vereniging voor Osteoporosepatiënten vzw, Brochure “Geef osteoporose geen kans”

Berkow, R., Merck Manual Medisch Handboek, Bohn Stafleu Van Loghum, Houten, 2000   (ISBN 9031330698)

Bouts, P., Eet u gezond, Standaard gezinsboeken, Antwerpen, 1975

CM, Folder “Osteoporose, Dienst GVO CM, Brussel

Dalhke, R., Ziekte als symbool, Elmar, Rijswijk, 1998

De liberale mutualiteit, jan/febr. 2000, Osteoporose

Diamond, H.&M., Een leven lang fit, De Kern, Baarn, 1987 

Dries, J., Bio-energetische voedingsleer, Arinus, Genk, 1999

Dries, J., Voedingstherapie, deel 1 en 2, Arinus, Genk, 2000

Franckaert, D., Pathologie, Arinus, Genk, s.a.

Koninklijke Apothekersvereniging van Antwerpen, Folder “Kalk in het skelet”

Margodt, J., Fytotherapie, Arinus, Genk, s.a.

Merck Sharp & Dohme, Brochure over osteoporose

MSD, Haal het maximum uit uw osteoporosebehandeling!, osteoporoseinfo.be

Merck, MSD, U hebt osteoporose, wat nu?, oktober 2009

Nycomed, Osteoporose, brochure, maart 2009

Nycomed, Osteoporose, folder, september 2010

Petrioni, P., De complete familiegids voor alternatieve geneeskunde, Terra/Lannoo, Warnsveld/Tielt, 1996  (ISBN 90 209 2996 1)

Reader’s Digest, Gids voor geneeswijzen, Uitgeversmaatschappij The Reader’s Digest, Amsterdam/Brussel, 1999  (ISBN 90 6407 529 8)

Reader’s Digest NV, Gezond leven, Natuurlijk genezen, Natuurlijke remedies, Uitgeversmaatschappij The Reader’s Digest NV, Amsterdam/Brussel, 1999  (ISBN 90 6407 559 X)

Reader’s Digest NV, Pijn te lijf, Uitgeversmaatschappij The Reader’s Digest, Amsterdam/Brussel, 2000  (ISBN 90 6407 557 3)

Steovit D3, Osteoporose inclusief richtlijnen, folder

Timmer, S., Teveel homocysteïne is slecht voor onze botten, in: Folia Orthica, 2006 n°1, pp.18-21

Vogel, A. De Kleine Dokter, Sijthof/UGN, Elburg/Amsterdam, 1987  (ISBN 90 218 3682 3)

Warner Chilcott Pharmaceuticals, Osteoporose, brochure

 

Belgische Vereniging voor Osteoporosepatiënten vzw, Langstraat 8, 2140 Antwerpen,

tel. 03/2725227, fax 03/2722193.

 

 

© info@lucvanoost.be  laatste aanpassing 1 januari 2010

 

Dit artikel werd met de meeste zorg samengesteld.  Niettemin is het nooit geheel uitgesloten dat informatie door tijdsverloop, recent wetenschappelijk onderzoek of andere oorzaken onjuist, onvolledig of achterhaald is.  De auteur kan niet aansprakelijk gesteld worden voor enige directe of indirecte gevolgen voortvloeiend uit de gegevens.  Dit artikel is niet bedoeld als vervanging voor een medische diagnose en medische zorg door een arts.  De lezer wordt uitdrukkelijk geadviseerd zijn arts te raadplegen bij enigerlei klachten of symptomen.

Suggesties, commentaar en reacties zijn steeds welkom op het vermelde e-mailadres.