Acné

 

Samenvatting

Inleiding

Symptomen

Oorzaken en beïnvloedende factoren

Behandelingen

 

 

Samenvatting

 

Deze in wezen onschuldige aandoening die vooral een psychische belasting vormt, kan heel goed behandeld worden in de natuurgeneeskunde.  Vooral het opvolgen van de voedingsadviezen in combinatie met uitwendige behandelingen helpen zeer goed.

 

 

Inleiding

 

Zo’n 70% van de jonge mensen krijgt acne, dat in de meeste gevallen verdwijnt rond het 20e jaar.  Komt soms ook voor bij vrouwen in de zwangerschap wegens de hormonale veranderingen.  Ook in sommige beroepen door contact met bepaalde stoffen komt acne voor, evenals soms ten gevolge van het gebruik van bepaalde medicamenten. 

Het kan ook een gevolg zijn van abcessen, fistels, constipatie, alcoholmisbruik, onguur weer, hormonale veranderingen tijdens de overgangsjaren. 

Acne is geen ernstige aandoening, maar kan wel een psychische belasting betekenen.

 

 

Symptomen

·         Pukkels, mee-eters, puisten in gezicht, op rug en borst, schouders, bovenarm

·         Putjes en gaatjes nadat puistjes openbreken

·         Psychische belasting zoals aantasting van het zelfvertrouwen en zelfbeeld

 

 

Oorzaken en beïnvloedende factoren

·         Verstopping van de talgkliertjes rond de haarzakjes.  Er wordt onder invloed van het mannelijk hormoon bij zowel jongens als meisjes teveel talg afgescheiden, dat de huid vochtig houdt en dient als beschermende laag.  De klieren van sommigen zijn er gevoeliger voor dan anderen.

·         Het teveel aan talg verzamelt zich onder de huid, waar eerst een mee-eter ontstaat die zich door een bijkomende infectie ontwikkelt tot een puistje, dat kan openbreken en littekens of putjes kan veroorzaken.  De anaerobe bacterie in kwestie breekt vetzuren in talg af, waardoor verdere schade aan de huid ontstaat.

·         Erfelijkheid speelt een rol

·         Voedingsfactoren zoals het gebruik van industriesuiker en verkeerde vetten

·         De stress van de puberteitsperiode is eveneens een element (zie verderop)

·         Bij meisjes kan er een verband zijn met de maandstonden

·         Belasting van de lever

·         Bepaalde medicamenten

·         Alles wat verstopping van de huid kan veroorzaken: zalf, vet, cosmetica,...

·         Constipatie

·         Verborgen voedselallergie of intolerantie vb pindakaas, chocolade, melk

 

 

Functies van de huid:

·         Uitscheiding van afvalstoffen via transpiratie en via verschijnselen zoals huiduitslag, zweren

·         Bescherming tegen micro-organismen door een vetmantel met een vrij lage pH (zuurtegraad)

·         Impulsen op de huid stimuleren de immuniteit (vb strelen, knuffelen, manuele therapieën)

·         De huid is de weerspiegeling van de innerlijke gezondheid

·         Contact tussen buitenwereld en binnenwereld

·         Gevoelsorgaan; zintuigjes die warmte, koude, druk kunnen waarnemen; tevens doorgeven van pijnsignalen

·         Speelt een rol bij de temperatuur van het lichaam (zweten, kippevel, vetlaag)

·         Rol bij sexualiteit door de productie van aromastoffen (feromonen), echter vaak vervormd door de geur van uitgescheiden gifstoffen en deodorants e.d.

·         De talglaag gaat uitdroging tegen en vormt ook een zuurmantel tegen ziektekiemen

·         Vorming van vitamine D onder invloed van de zon

 

 

Behandelingsmogelijkheden

 

·         Vraag advies aan uw apotheker ivm scrubmiddelen en antiseptische middelen om de huid te reinigen en de bacteriën te doden

·         Druk puistjes niet uit, om te vermijden dat nog meer talg of pus dieper in de huid terecht komen waardoor nog meer schade wordt aangericht

·         Vermijd cosmetica en make-up

·         Gebruik geen zeep, maar een zuur wastablet of douche-emulsie (vb Sebamed of Lactacyd)

·         Overleg een medische behandeling bij uw huisarts

 

 

Voedingsadviezen

 

“Dr. Loren Cordain is een voedingsdeskundige aan de universiteit van Colorado.  Toen hij hoorde dat bij sommige groepen van de wereldbevolking die heel anders leven dan wij, acne niet voorkomt (een kwaal die o.a. veroorzaakt wordt door een ontsteking van de opperhuid), wilde hij weten hoe dat kan.  Het klonk absurd.  Acne is een overgangsrite die 80 tot 95 % van de jongeren in het Westen overkomt.  Om de zaak te onderzoeken, ging Cordain mee met een team dermatologen om de huid te onderzoeken van 1200 pubers die afgezonderd van de rest van de wereld leefden op de Kitavan Eilanden van Papoea Nieuw Guinea en 130 Aché-indianen in een geïsoleerd gebied in Paraguay.  Daar vonden ze geen spoor van acne.  In hun artikel in Archives of Dermatology schreven de auteurs die verbazingwekkende ontdekking toe aan de voeding van de pubers.  Het voedingspakket van die afgeschermde groepen lijkt nog op dat van onze verre voorouders: o.a. geen geraffineerde suiker of bloem, en dus ook geen hoog insuline- of IGF-gehalte in hun bloed.

In Australië hebben onderzoekers westerse pubers weten over te halen om een suiker- en bloemarm dieet te volgen gedurende drie maanden.  Binnen een paar weken waren het insuline- en IGF-gehalte in hun bloed gedaald. Net als hun acne.

(Servan-Schreiber, D., Antikanker, Kosmos BV, Utrecht/Antwerpen)

 

Daar acne valt onder de inflammatoire aandoeningen, is een anti-inflammatoir voedingspatroon aangewezen.

Het volgen en volhouden van een anti-inflammatoir voedingspatroon op jonge leeftijd biedt de bijzonder waardevolle kans om heel wat klassieke Westerse beschavingsziekten te voorkomen.  Het werkt dus tevens preventief op chronische ontstekingen en deze spelen een rol bij talrijke aandoeningen bvb reumatoïde artritis, arteriosclerose, MS, diabetes, dementie, obesitas, metabool syndroom, voedselallergieën en –intoleranties, astma, artrose, osteoporose, kanker, depressie, psoriasis, ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, lupus erythematodes,...

Heel wat elementen uit het anti-inflammatoir voedingspatroon worden hieronder vermeld.

 

Organen die een rol spelen zijn de lever, darmen, nieren en zenuwstelsel.  Acné is geen ziekte, maar een symptoom van een verstoord evenwicht inzake deze organen, wat de hormonale werking verstoort.  Laten we niet vergeten dat 20% van de jeugd geen acné kent.

Hou er rekening mee dat deze gezonde voeding een sterk reinigende werking heeft, zodat in het begin er een verergering van de klachten kan optreden.  Laat u dit niet ontmoedigen.

 

Ontgifting en ontlasting van de lever:

·         Veel fruit, groente, aardappelen

·         Gebruik van goede vetten en vermijden van verkeerde vetten

·         Lichtverteerbare maaltijden en vermijden van zware spijzen

·         Vermijden van kaas, hardgekookte eieren

·         Zuinig zijn met vlees, niet elke dag; vermijden van charcuterie; vette vis mag omwille van de omega-3 vetzuren.  Eet liever vis dan vlees, maar met mate, niet meer dan 3 keer per week

·         Vermijden van sterk gekruide maaltijden (vb peper, paprika, curry,...); gebruik van curcuma, rozemarijn, tijm e.d. is wel toegestaan gezien hun gunstige invloed op de lever en ontstekingsremmende werking

·         Vermijd industriesuiker in al zijn oneindige vormen en variaties: koek, gebak, cake, taart, confituur, chocolade, chocopasta, ijscrème, snoep, ontbijtgranen, enz.

·         Gebruik betere zoetmakers zoals

o   honing

o   melasse (vb het Zwarte Wonder)

o   appel/perenstroop (Luikse siroop, opgelet neem de variant zonder toegevoegde suiker), 

o   granenstropen (gerstemoutstroop, maismoutstrop, rijstemoutstroop),

o   amasake (gefermenteerde rijst, haver of gierst)

o   diksap vb appeldiksap, perendiksap

·         Vermijd verkeerde vetten (teveel verzadigd vet, gefrituurde gerechten, transvetzuren, teveel omega-6 vetzuren, geraffineerd, verhit, enz) te vinden in margarine, patisserie, zonnebloemolie, maïsolie, palmvet, rundsvet, reuzel, pindakaas, geroosterde noten en zaden

·         Er bestaat discussie omtrent het feit of bij acne al dan niet eierdooier, boter en room en volle melkproducten te mijden zijn, gezien de hoeveelheid verzadigd vet en cholesterol.  Mogelijks is het beter deze tijdelijk te mijden.

·         Gebruik goede vetten:  avocado, olijven, olijfolie, tarwekiemolie, lijnzaadolie, hennepolie, noten, zaden, pitten, extra vierge bio cocosolie, extra vierge bio rode palmolie,

·         Lijnzaadolie voor de omega-3 vetzuren

·         Als broodsmeersel is margarine uit den boze (fabrieksproduct; transvetzuren); boter is altijd beter.  Men kan ook cocosvet gebruiken, of olijfolie, of rode palmolie (de smaak hiervan kan niet iedereen bekoren) of rijpe avocado.

·         Een vezelrijke voeding voorkomt en verhelpt constipatie (een normale stoelgang is drie keer per dag); deze bekomt men vanzelf door voorgaande adviezen

·         Eet veel rauwe voeding en minder gekookte voeding; rauwkost heeft een grote invloed op de huid

 

Zenuwversterkende voedingsmiddelen:

Alle lichamelijke functies worden geregeld door het zenuwstelsel.  Een goede werking van het autonoom zenuwstelsel, onderverdeeld in sympathisch en parasympathisch zenuwstelsel, is belangrijk voor de gezondheid.

Honing, stuifmeelpollen, biergisttabletten, tarwekiemen, banaan, noten (vooral amandelen), zaden, pitten, paddestoelen, haver, tarwekiemolie

 

Voor de nieren:

·         Urine bevat ook afvalproducten van hormonen en als die te weinig door de nieren worden uitgescheiden, komen ze terug in het lichaam terecht, wat ongunstig is want deze wakkeren acné aan

·         Alle groente en fruit, aardappelen, kruidenthee van vb viooltje, mineraalarm water, karnemelk, yoghurt

·         Vermijden van koffie, wijn, bier, zwarte thee, frisdranken, chocomelk, enz.

 

Voor de huid:

Asperges (rauw eetbaar, lekker en licht, wel schillen uiteraard), broccoli, courgette, cactusvruchten, kaki, honing, mispel, rode biet, tarwekiemen, kervel, lijnzaad, lijnzaadolie, tarwekiemolie, wortelen, pompoen

 

Voor de vrouwelijke hormoonhuishouding:

Ananas, cactusvruchten, broccoli, asperges, kaki, kersen, honing, mispel, zwarte bes

 

Voor de mannelijke hormoonhuishouding:

Asperges, broccoli, kaki, honing, mispel, rode bes, tarwekiemen, stekelbes, kervel, peterselie, selder, pompoenpitten

 

 

 

Kruidenadviezen

Er zijn heel wat mogelijkheden waaruit men kan kiezen:

 

·         Uitwendig is het gebruik van maskers aangewezen, vb een klei-, komkommer-, stuifmeel-, honingmasker.  30 minuten laten zitten en dan afspoelen met lauw water. 

o   Klei is goedkoop en men komt er lang mee toe.  De kleur is niet belangrijk.  Men neemt 1 soeplepel in een kommetje, en voegt er druppelsgewijs water aan toe, mengt dit tot men een papje bekomt; is het te waterig, dan weer klei toevoegen.  Papje aanbrengen op de huid en een half uur laten zitten, totdat de klei hard en droog wordt; afspoelen met lauw water.  Men kan ook kant en klaar kleipap kopen in de natuurwinkel bvb Argile verte Montmorillonite groene kleipasta in een tube van 300g, dan hoeft men niet te smossen.  Men zal kleimaskers afwisselen met andere maskers, anders wordt de huid te droog.  Klei heeft eerder een trekkende, ontgiftende werking en de andere maskers een voedende werking.

o   Uitwendig werkt honing antiseptisch, ontgiftend, voedend en eigeel werkt voedend en trekkend; men mengt 1 eetlepel honing in 1 eierdooier en smeert dit aan als masker en laat dit een half uur op

o   Men kan ook stuifmeel pletten en in een eierdooier mengen als masker; werkt erg voedzaam.

·         Men laat een masker zo’n 30 minuten zitten, en spoelt dit daarna af met lauw water.  Daarna kan men de huid deppen of reinigen met een watje gedrenkt in  bvb appelazijn, lavendelwater, rozenwater, oranjebloesemwater of Carmelitessenwater.  Een andere mogelijkheid is het gebruik van calendulatinctuur (goudsbloem) of viola tricola tinctuur in water om de aangedane plaatsen te deppen; dit kan ook met gedestilleerd water waaraan men enkele druppels etherische olie van lavendel, cajeput, bergamot  of teatree toevoegt.  Tea tree is de krachtigste antibacteriele, antivirale, antischimmel etherische olie maar heeft een onaangename geur.

·         Voor de herboristen onder ons: kliswortelmaceraat wordt gebruikt bij schilferende aandoeningen vb acne, psoriasis en werkt sterk zuiverend.  Walnootoliemaceraat gebruikt men bij zwerende huidziekten zoals acne, eczema.  

·         Een spotgoedkoop middel is afwassen van de huid met appelazijn als men geen tijd heeft voor heel deze poespas.

·         Daarna zo laten of eventueel nog insmeren met een olie/etherische olie mengsel.

·         Etherische olie van palmarosa, salie, strobloem of patchouli wordt uitwendig gebruikt bij acne in een draagolie of crème.

·         Als draagolie voor de etherische olies kan bvb gebruikt worden: macadamiaolie, teunisbloemolie, jojobaolie.  Jojobaolie is eigenlijk een was, die zeer diep in de huid doordrinkt en het herstellen van de huid stimuleert.  Macadamiaolie dringt ook heel diep in de huid zonder een vet gevoel achter te laten omdat ze zeer snel wordt opgenomen; werkt vochtregulerend en stimuleert de stofwisseling van de huid.

 

·         Als afwisseling kan men een dampbad gebruiken: het hoofd met een handdoek bedekken en boven een kom met heet water buigen, waaraan enkele druppels etherische olie is toegevoegd van eucalyptus, salie, kamille of kamillebloemen. 

·         Men kan ook een dampbad maken als volgt: 1 l heet water, waaraan men 4 soeplepels appelazijn en ook eventueel kamillebloempjes toevoegt.  Men houdt het hoofd over dit bad gedurende 10 minuten.

·         De huid deppen kan met dr. Vogel’s Molkosan, een gefermenteerd weiproduct

·         Op de huid kan paardenmelkcrème of slakkenslijmcrème.

 

·         Gebruiken van kruidenthee met bvb. goudsbloem, paardebloem, heermoes, driekleurig viooltje, guldenroede, brandnetel, kamille, klis, ogentroost.  Vooral viooltje, ogentroost, wilgenbast, en brandnetel zijn belangrijk.  Het meeste heil is echter te verwachten van de voedingsadviezen.

·         Het is steeds dankbaar om in de tuin te zorgen voor kruiden die men zelf kan gebruiken om zijn klachten te behandelen; we denken aan goudsbloem (de bloemblaadjes zijn eetbaar), paardebloem (blad en bloemblaadjes zijn eetbaar), viooltjes (bloemblaadjes zijn eetbaar)

·         Appelazijn kan men ook inwendig gebruiken als zuiveringsmiddel: 1 koffielepel in een glasje water, driemaal daags vóór de maaltijd

·         Nog beter is het gebruiken van komboecha, begin met 20 à 30ml driemaal daags vóór het eten, een levend middel dat kan gezien worden als probioticum voor de darmen en algemeen inwendig reinigend middel

·         Als er een verband bestaat met menstruatie: angus castis

 

 

Levenswijze

 

·         Goed gedoseerde blootstelling aan de zon heeft een gunstige invloed

·         Zich zo goed en zoveel mogelijk ontspannen, zich niet druk maken

·         Zorgen, beslommeringen, piekeren vermijden.  Indien u een beroepstobber bent, kan ik u van harte aanbevelen het boek “Leef gelukkig zonder zorgen”, een klassieker van Dale Carnegie.

·         Zorgen voor voldoende slaap en herstel

·         Voldoende sport is belangrijk, omdat dit de uitscheidingsorganen stimuleert en tevens ontspannend (tenzij men competitiesporten doet) werkt.  Breng zo weinig mogelijk tijd door aan de PC, de TV en de GSM.

 

Voedingsaanvullingen

 

·         Vitamine A of zijn voorstadium caroteen kan in principe voldoende met de voeding aangevoerd worden bvb door dagelijks wortelen, pompoen, verse bladgroente.  Chlorella (green food) is bijzonder rijk aan vitamine A

·         Zink blijkt vaak laag te zijn bij mensen met

·         Selenium kan men in principe voldoende vinden door vette vis te eten, kokosnoot of brazilnoten. 

·         Vitamine E kan men gebruiken in de vorm van de tarwekiemolie, een waar tonicum met bijzondere eigenschappen; niet verhitten, men neemt 2 koffielepels per dag (kan gluten bevatten)

·         Omega-3 vetzuren zijn eveneens belangrijk voor de huidfunctie; deze kan men voldoende binnenkrijgen door 2 à 3 maal per week vette vis te eten of noten te eten.  Wie dit niet lust, kan een goede kwaliteit visoliecapsules gebruiken.

·         Vitamine D vindt men in eierdooier en melkvet, maar deze staat ter discussie, ook kan men het vinden in paddestoelen.  Er zijn tegenwoordig veel merken met vitamine D op de markt.

·         Lecithine vindt men voldoende in tarwekiemolie, olijfolie, en ook in rauwe eierdooier en rauwe melk of rauwe boter.  Kan eventueel aangevuld met lecithinekorrels dat men in elke supermarkt kan vinden.

·         Dysbiose kan te maken hebben met verzwakking of belasting van pancreas, lever en/of milt

 

Homeopathie

 

Met homeopathische middelen heeft men heel goede ervaringen.  Het juiste middel dient echter door een arts homeopaat te worden gevonden, die altijd zal proberen een constitutiemiddel te vinden.  Het grote voordeel is dat, als men eenmaal zijn constitutiemiddel kent, dit in de toekomst ook voor andere klachten kan gebruiken.

 

Symboliek – psychologische achtergrond

 

Dat acne vnl in de puberteit optreedt is geen toeval.

De puberteit is een stresserende periode in het leven om meerdere redenen.

 

Bij huiduitslag wordt de grens tussen binnen en buiten doorbroken en wil er iets naar buiten.  In de puberteit staat de jongere voor de taak een evenwicht te vinden in bepaalde conflicten rond thema’s zoals :

·         Afhankelijkheid – zelfstandigheid

·         Concreet denken – abstract denken

·         Egocentrisme – altruïsme

·         Idealisering – realiteitszin

·         Dromen – werkelijkheid

·         Verlangen - angst

·         Weigering – aanvaarding

·         Verwachtingen van de maatschappij – eigen verlangens

 

Als kind vindt men, als het goed is, veiligheid, geborgenheid en acceptatie bij de ouders.  Dit is een essentiële voorwaarde voor een gezonde psychische ontwikkeling.

 

Puberteit: erbij horen, geaccepteerd worden, gewaardeerd worden

In de puberteit wordt men kritischer, mede dankzij de ontwikkeling van het hypotetisch, deductief, formeel-operationeel denken en de drang naar zelfstandigheid, en komt men stilaan tot het besef dat men de ouders wat geidealiseerd heeft en verliezen ze stilaan voor een stuk hun waarde als bron van veiligheid en geborgenheid.  Er ontstaat stilaan een afstand tussen puber en ouders.  De puber wordt hierdoor, en ook door de ontwikkeling van het lichaam, en de naderende keuze van opleiding en beroep, onzekerder, wat teruggetrokken, er treedt soms eenzaamheid en angst op.

 

De puber kan dan een stuk veiligheid, geborgenheid en acceptatie vinden bij de zgn. peergroup, een groepje van vrienden waar men zich goed bij voelt en mee optrekt.  Ook de individuele vriendschappen, buiten de groep, zijn een belangrijk gegeven en zijn bijzonder waardevol om het gevoel te hebben niet alleen te staan met zijn gevoelens, gedachten en ideeën, twijfels, onzekerheden, enz.

 

Door de ontwikkeling van het denken, houdt de puber zich graag bezig met het vormen van opvattingen, discussieren over ideeën, waarden, normen, de maatschappij, enz.  Hierdoor wordt men ook geconfronteerd met de relativiteit, beperkingen, ja soms bekrompenheid van de voorheen als vanzelfsprekend aangenomen oudermoraal en maatschappijnormen.  Zo ontstaat soms een gevoel van verzet, opstandigheid, kritiek tov de ouders en heersende instituten, het gevoel het helemaal anders te willen doen, wat zich kan uiten in onconformistische houdingen vb haarstijl, kledingstijl, piercings, tattoo’s, muziekstijl, fanatiek aanhangen van bepaalde religieuze of politieke ideologen, enz.

 

De sexuele ontwikkeling kan gepaard gaan met verwarrende gevoelens zoals angst, schuldgevoelens, schaamte, verlangen,...

Ook het zoeken naar een nieuwe identiteit als gevolg van de lichamelijke, sexuele en cognitieve ontwikkeling werkt verwarrend.

 

Stilaan bouwt de jongere een eigen waardeschaal op met respect voor anderen,  een meer realistische inschatting van anderen, een grotere ernst en verhoogde stabiliteit in de partnerrelatie of verhouding tot het andere geslacht, een beter beeld van zichzelf en zijn mogelijkheden en beperkingen, zijn talenten, gaven en bekwaamheden ten dienste van de roeping, zich uitend in de keuze van een welbepaalde studierichting, opleiding, beroep.

 

Dr. Rüdiger Dalhke:

“In een fase van schijnbare rust stijgt plotseling uit onbewuste diepten een nieuwe eis op, die met alle geweld zich een plaats probeert te verschaffen in het bewustzijn en leven van een mens.  Maar het nieuwe dat zich hier opdringt, is onbekend en vreemd en boezemt angst in.  Men zou willen dat het weer verdween en dat men weer kon terugkeren naar de gewone toestand van voorheen.  Maar dat gaat niet meer.  Men kan een beweging niet ongedaan maken.  De prikkel van het nieuwe en de angst voor het nieuwe trekken bijna even hard.

De hunkering naar het tegenpolaire ‘jij’ ontwaakt.  Men zou in contact willen komen met wat men zelf mist – en durft niet.  Dat zo’n conflict als ontsteking op de huid zichtbaar wordt, is begrijpelijk.  De huid is immers de grens van het ‘ik’, die men moet overwinnen om het ‘jij’ te vinden.

Tezelfdertijd is de huid het orgaan waarmee men contact kan vinden en dat anderen kunnen aanraken en strelen.  In de eigen huid moet men de andere mens ook bevallen, wil men bemind worden.

Dit thema vormt een brandend probleem, dat de huid van de puber ontsteekt en daarmee duidelijk maakt, dat een nieuwe energie door de bestaande grenzen heen wil breken en anderzijds gepoogd wordt, dit nieuwe niet te laten doorbreken uit angst voor deze ontwaakte drift.  Via de acne neemt men zichzelf in bescherming, omdat deze jeugdpuistjes iedere ontmoeting moeilijk maken en seksualiteit verhinderen.  Er ontstaat een vicieuze cirkel: de niet beleefde seksualiteit manifesteert zich als acne op de huid – de acne verhindert de seks.  De verdrongen wens om te prikkelen verandert in een geprikkelde huid.  De schaamte over de eigen seksualiteit verschuift naar schaamte over de puistjes.

Veel artsen schrijven met succes de pil voor om acne te behandelen.  De symbolische achtergrond van deze uitwerking is duidelijk: de pil simuleert in het lichaam een zwangerschap, maar ook tegelijkertijd dat ‘het’ al gebeurd zou zijn.  De acne verdwijnt, want zij hoeft nu niets meer te verhinderen. 

Door zonnebaden en zeelucht wordt acne meestal veel minder, terwijl zij steeds erger wordt naarmate men het lichaam met meer kleren bedekt.  Kleding als tweede huid ondersteept immers de afgrenzing en de onaanraakbaarheid, terwijl het uitkleden al de eerste stap is van het zich openen en de zon op een ongevaarlijke manier de verlangde en gevreesde warmte van een ander lichaam vervangt.  Dat uiteindelijk beleefde seksualiteit het beste geneesmiddel is voor acne, weet iedereen.

(Dalhke, p.202-203)

 

© info@lucvanoost.be

Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd en mag op geen enkele wijze worden vermenigvuldigd of doorgegeven worden aan anderen zonder toestemming van de auteur.

Dit artikel werd met de meeste zorg samengesteld.  Niettemin is het nooit geheel uitgesloten dat informatie door tijdsverloop, recent wetenschappelijk onderzoek of andere oorzaken onjuist, onvolledig of achterhaald is.  De auteur kan niet aansprakelijk gesteld worden voor enige directe of indirecte gevolgen voortvloeiend uit de gegevens.  Dit artikel is niet bedoeld als vervanging voor een medische diagnose en medische zorg door een arts.  De lezer wordt uitdrukkelijk geadviseerd zijn arts te raadplegen bij enigerlei klachten of symptomen.

Suggesties, commentaar en reacties zijn steeds welkom op het vermelde e-mailadres.

 

Geraadpleegde literatuur

 

Dethlefsen, T. & Dalhke, R., De zin van ziek zijn, Ankh-Hermes, Deventer, 1985

Dries, J., Volksgeneeswijzen, Arinus, Genk, s.a.

Haneveld, G.T., Atrium geneeswijzer, Atrium, Wellness bv, Laren, 1997

Helfferich, M. & Hohenester, W., Homeopathie praktisch toepassen, Deltas/Zuidnederlandse Uitgeverij, Aartselaar, 2002

Küllenberg, B., Appelazijn & co, De Driehoek, Amsterdam, 1998

Margodt, J., Fytotherapie, Arinus, Genk, s.a.

Pents, J. Dokter, kan het ook natuurlijk, Kosmos/Z & K, Utrecht/Antwerpen, 1993

Petit, R., De nieuwe geneeskunde voor het huisgezin, Sana, Parijs/Brussel, s.a.

Pietroni, P., De complete familiegids voor alternatieve geneeskunde, Terra/Lannoo, Warnsveld/Tielt, 1996

Reader’s Digest, Gezonder leven natuurlijk genezen, The Reader’s Digest, Amsterdam/Brussel, 1989

Verhofstadt-Denève, L., Adolescentiepsychologie, prepublicatie, R.U.G., Laboratorium voor experimentele, differentiële en genetische psychologie olv prof. dr. W. De Coster, Gent, 1982

Vogel, A., De leine dokter, UGN/Sijthoff, Elburg/Amsterdam, 1987

 

 

 

© Lucasvo@yahoo.com

Dit artikel is auteursrechtelijk beschermd en mag op geen enkele wijze worden vermenigvuldigd of doorgegeven worden aan anderen zonder toestemming van de auteur.

Dit artikel werd met de meeste zorg samengesteld.  Niettemin is het nooit geheel uitgesloten dat informatie door tijdsverloop, recent wetenschappelijk onderzoek of andere oorzaken onjuist, onvolledig of achterhaald is.  De auteur kan niet aansprakelijk gesteld worden voor enige directe of indirecte gevolgen voortvloeiend uit de gegevens.  Dit artikel is niet bedoeld als vervanging voor een medische diagnose en medische zorg door een arts.  De lezer wordt uitdrukkelijk geadviseerd zijn arts te raadplegen bij enigerlei klachten of symptomen.

Suggesties, commentaar en reacties zijn steeds welkom op het vermelde e-mailadres.